Czym jest nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze to choroba układu krążenia charakteryzująca się stale lub okresowo podwyższonymi wartościami ciśnienia krwi. Za nadciśnienie uznajemy wartości przekraczające 140mmHg dla ciśnienia skurczowego i/lub 90mmHg dla ciśnienia rozkurczowego.

 

Skąd bierze się nadciśnienie?

Przyczyny pierwotnego nadciśnienia tętniczego, stanowiącego ponad 90% wszystkich przypadków, nie została jeszcze dokładnie poznana. Uważa się, że jest ono spowodowane współistnieniem uwarunkowań genetycznych i złego stylu życia – spożywania nadmiaru soli, braku aktywności fizycznej, otyłości czy stresu.

Natomiast najczęstsze przyczyny wtórnego nadciśnienia tętniczego to: choroby nerek, zaburzenia hormonalne, zespół obturacyjnego bezdechu sennego czy nadużywanie alkoholu.

 

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze?

W warunkach domowych powinno się mierzyć ciśnienie rano i wieczorem przez co najmniej 3 dni w tygodniu. Samokontrola pozwala na uniknięcie fałszywych wniosków wywołanych tzw. „efektem białego fartucha”, czyli wzrostem ciśnienia podczas kontaktu z lekarzem. Wysokość ciśnienia określa się w milimetrach słupa rtęci (mmHg), a jego wartość podaje się za pomocą dwóch liczb. Pierwsza – wyższa – przedstawia ciśnienie skurczowe, a druga – niższa – odpowiada ciśnieniu rozkurczowemu.

Pomiar powinien być prowadzony w spokojnych warunkach, w pozycji siedzącej, po 5 minutowym odpoczynku. Mankiet zakładamy na ramię uwolnione z krępującej odzieży, rozluźniamy rękę. Należy zwrócić uwagę na dobór odpowiedniej szerokości mankietu ciśnieniomierza – powinien on mieć co najmniej 2/3 długości ramienia. Mankiet zbyt wąski zawyża, a zbyt szeroki zaniża  wyniki pomiarów. Gdy już prawidłowo założymy ciśnieniomierz, pompujemy powietrze do momentu, gdy wskazówka licznika osiągnie wartość ok. 200 mmHg. Następnie, powoli wypuszczając, nasłuchujemy przez stetoskop przyłożony do przedniej strony przedramienia, tuż poniżej końca mankietu. Gdy usłyszymy tętnienie odnotowujemy wartość ciśnienia skurczowego, zanik rytmicznych uderzeń oznacza ciśnienie rozkurczowe.

Najczęściej popełniane błędy to: pomiar wykonywany tuż po wysiłku, sytuacji stresowej, wypaleniu papierosa czy wypiciu kawy. Dzisiaj na rynku dostępnych jest również szereg aparatów w pełni automatycznych z pamięcią pomiarów.

 

Jakie są skutki nadciśnienia tętniczego?

U większości pacjentów nadciśnienie tętnicze przez długi czas nie daje żadnych niepokojących dolegliwości, rozwija się powoli i z czasem może doprowadzić do wielu groźnych dla zdrowia konsekwencji takich jak: przyśpieszenie rozwoju miażdżycy, udar mózgu, choroba niedokrwienna serca, zawał serca, upośledzenia czynności nerek i ich niewydolność, niewydolność serca, uszkodzenie wzroku czy rozwarstwienie aorty. 

Nawet niewielkie obniżenie ciśnienia tętniczego wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju chorób układu krążenia.


Jak sobie radzić z nadciśnieniem tętniczym?

Leczenie nadciśnienia tętniczego zależy oczywiście od jego wysokości, ale także od współistnienia chorób układu krążenia. W przypadku łagodnego i umiarkowanego nadciśnienia możemy zacząć od zmiany  stylu życia, na co składają się:

- rzucenie palenia – nikotyna powoduje wzrost ciśnienia tętniczego o 5 do 10 mmHg w 10-30 min po wypaleniu papierosa, co wiąże się ze wzrostem ryzyka sercowo-naczyniowego. Dlatego też walka z nikotynizmem jest jednym z ważniejszych działań prowadzących do obniżenia ciśnienia.

- redukcja masy ciała – między 20 a 45 rokiem życia, ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego jest 5-6 razy większe u ludzi otyłych w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała. Redukcja nadmiaru tkanki tłuszczowej pozwala obniżyć wartości ciśnienia u znacznego odsetka pacjentów, dzięki czemu u części z nich można uniknąć konieczności stosowania leków.

- aktywność fizyczna – regularne uprawianie sportu pozwala obniżyć wartości ciśnienia tętniczego u osób w każdym wieku. Systematyczny (2-3razy w tygodniu) umiarkowany wysiłek jest dużo skuteczniejszy niż jednorazowa aktywność o dużej intensywności. U pacjentów z nadciśnieniem szczególnie wskazane jest pływanie, jazda na rowerze, szybkie spacery.

- ograniczenie spożycia alkoholu – picie alkoholu powoduje wzrost wartości ciśnienia tętniczego. Należy unikać spożywania alkoholu w ilości większej niż 30ml na dobę. Alkohol może ponadto modyfikować działanie leków i powodować oporność na terapię przeciwnadciśnieniową.

- obniżenie spożywania soli – pacjenci z nadciśnieniem powinni przestrzegać diety z niską zawartością sodu – według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dzienne spożycie soli nie powinno przekraczać 7-8 g. Dobowe zapotrzebowanie organizmu na sól to 1,2-2,4 g, podczas gdy Polacy przeciętnie spożywają aż 16 gramów. Aby tego uniknąć należy ograniczyć jedzenie takich produktów jak: wędliny, żółte sery, konserwy, zupy w proszku oraz żywność typu „fast food”.

U chorych z wysokimi wartościami ciśnienia tętniczego i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym oraz u tych, u których zmiana stylu życia nie przyniosła oczekiwanych efektów, konieczne staje się stosowanie leków przeciwnadciśnieniowych, niekiedy z kilku różnych grup jednocześnie. Celem terapii jest uzyskanie stałych wartości ciśnienia tętniczego na poziomie poniżej 140/90 mmHg. Należy pamiętać, że dobre wyniki, nawet w kilku kolejnych dniach, nie oznaczają możliwości samodzielnego odstawienia leków. Całkowicie błędny jest schemat myślenia – „ciśnienie jest już dobre, po co mi te wszystkie pigułki”. „Ciśnienie jest dobre” właśnie dzięki regularnemu ich przyjmowaniu!